Het is 13 april 1945. De Canadezen hebben afgelopen nacht Assen bevrijd. De Duitsers vroegen nog om versterking vanuit Groningen, maar die kwam niet. De Duitse soldaten die Assen verdedigden, vluchten naar Groningen. Het betreffen voornamelijk fanatieke Wehrmachtsoldaten en Nederlandse en Belgische SS’ers. Velen daarvan verschansen zich in de huizen aan en rond de Paterswoldseweg. Dit is het begin van wat later bekend zou worden als De Slag om Groningen, een gevecht dat zou duren van 13 tot 16 april.

Op vrijdag 13 april rijden de Canadese tanks het zuidwesten van de stad binnen. ’s Middags breken de bevrijders door de antitankmuur, ongeveer ter hoogte van het huidige Overwinningsplein, maar aan het begin van de avond stuiten ze op de Paterswoldseweg op geduchte verdedigingswerken.


Vrijdag 13 april 1945: De tank van Fred Butterworth is vanuit het Stadspark onder vuur genomen door de Duitsers. De tank brandt uit en komt tot stilstand in een woning aan de Paterswoldseweg, ter hoogte van het huidige huisnummer 188a. Op het huis hangt een herdenkingsplaquette voor Fred Butterworth.

Het eerste slachtoffer aan Canadese kant is de 23-jarige Fred Butterworth. Hij zit in een Shermantank die op de Paterswoldseweg bij de hoek van de Lorentzstraat door Duitsers vanuit het Stadspark onder vuur wordt genomen. De tank wordt geraakt met een Panzerfaust en de tank boort zich in de gevels van twee huizen. Twee van de drie inzittenden klimmen uit de verwoeste tank. Butterworth overlijdt. Hij is de ‘eerste van de ruim 40 gevallen bevrijders van onze stad’, zoals een gedenkplaat aangeeft.


Zaterdag 14 april: De Shermantank van Fred Butterworth een dag nadat hij zich in de huizen aan de Paterswoldseweg heeft geboord. | Foto: Public Archives Canada. Uit de collectie van Groninger Archieven.

Fred’s jongere broer Stanley vecht ook aan Canadese zijde. Hij hoort pas een het eind van de dag van het lot van zijn broer. Stanley Butterworth overleeft de oorlog en is eregast bij de Groningse bevrijdingsfeesten in 2015.


Stanley Butterworth bij de bevrijdingsfeesten in 2015 in de Grunobuurt. Stanley overleed februari 2020 op 95-jarige leeftijd. | Foto: buurtbewoner, naam bekend bij de redactie

Het Canadese leger ligt een tijdlang zwaar onder vuur door een 4-loops 20mm kanon vanaf de spoorwegovergang bij de Paterswoldseweg. Met zwaar geschut dat bij het Herewegviaduct staat opgesteld, worden Parkweg en Parkbrug onder vuur genomen.

De Paterswoldseweg wordt het zwaarst getroffen. De huizen bij de verongelukte Shermantank branden uit. Verderop gaat het hoekblok Paterswoldseweg – Stephensonstraat volledig verloren.

Zaterdag 14 april 1945: voorheen Stephensonstraat (Grunobuurt-Noord), gezien naar het oosten. Huisraad uit getroffen woningen noordzijde op straat. | Foto uit de collectie van Groninger Archieven.
Paterswoldseweg, hoek voorheen Stephensonstraat, met op de achtergrond tabaksfabriek Niemeijer. Militairen en bewoners staan bij het uitgebrande hoekpand van coöperatie De Toekomst. | Foto: Public Archives Canada. Uit de collectie van Groninger Archieven.

Aan Stadsparkzijde (Laanhuizen) worden in een poging de Flak-vierling bij de spoorwegovergang uit te schakelen, enkele huizen aan de Paterswoldseweg vooral door Canadees geschut getroffen. Door met dit Duitse geschut de ramen van bovenverdiepingen van huizen kapot te schieten krijgen de oprukkende Canadezen glasregens over zich heen.

Ook het gedeelte tussen Parkweg en de Grunostraat heeft flinke schade, evenals veel bovenverdiepingen van woningen aan de Kamerlingh Onnesstraat die door afzwaaiers van het Duitse geschut bij het Herewegviaduct zwaar beschadigd raken. Er ontstaan brandjes en straatgevechten. Chaos, angst. Her en der liggen in de straten en brandgangen dode en gewonde soldaten. Aan de Westinghousestraat roept een zwaargewonde zestienjarige Duitse soldaat een nacht lang vergeefs om zijn moeder. Hij zal haar nooit meer zien. Op de mensen die het meemaken laten oorlog en bevrijding een onuitwisbare indruk achter. De Grunobuurt moet uiteindelijk huis-aan-huis worden veroverd.

Op 14 april is na lange gevechten het zuiden van de stad veroverd. Er zijn dan in ons deel van de stad vier dodelijke burgerslachtoffers te betreuren (in Laanhuizen twee). De meeste mensen wisten via de achtertuinen te ontkomen en hebben zich schuilgehouden op veilige plaatsen.

Op 16 april geeft de Duitse bevelhebber in Groningen zich eindelijk over. Bij de Canadezen zijn dan 43 soldaten gesneuveld, aan Duitse zijde zijn 130 doden gevallen.

In totaal 106 Stadjers komen om, mannen, vrouwen, kinderen. En er zijn een groot aantal gewonden. En er zijn meer dan 5.000 Duitse krijgsgevangenen. Nederlanders die met de bezetters hebben gecollaboreerd of hiervan verdacht zijn, worden opgepakt en in het openbaar vernederd. Zo’n 270 gebouwen zijn zwaar beschadigd of onherstelbaar verwoest en een belangrijk deel van het historische stadshart staat in brand.

Paterswoldseweg | Foto: Wikimedia/Publiek domein

De Canadese luitenant Dave Heap leest de tekst van een wegwijzer op de Paterswoldseweg, met verwoeste huizen. | Foto: Public Archives Canada. Uit de collectie van Groninger Archieven.

Duitse loopgravenlinie in het Stadspark | Foto: Noord-Nederlands Persfotobureau Folkers - Beeldbank Groningen / Publiek domein

Oogtv | Oorlogshistoricus Joël Stoppels vertelt over het gevecht van de Canadezen rondom de Paterswoldseweg en de Parkbrug waar De Slag om Groningen begon op 13 april 1945.


Andere Tijden | Terwijl het grootste deel van Nederland feest viert, staan half april 1945 Canadese militairen voor de stad Groningen. Een aantal bevrijders vertelt over de Slag om Groningen.


Groningen in oorlogstijd | Reconstructie van de oorlog in Groningen van 1940 tot en met 1945

Meer lezen, zien & horen


Lees ook deze artikelen:

 

Wij gebruiken cookies op onze web site. Sommigen zijn essentieel voor het correct functioneren van de site, terwijl anderen ons helpen om de site en gebruikerservaring te verbeteren (tracking cookies). U kan zelf kiezen of u deze cookies wil toestaan of niet. Let op dat als u onze cookies weigert mogelijk niet alle functies van de site beschikbaar zijn.